Wazuh to darmowy system klasy SIEM/XDR, czyli narzędzie, które zbiera zdarzenia ze wszystkich komputerów i serwerów w firmie i pilnuje, czy nie układają się w atak. Ten tekst wyjaśnia, co dokładnie robi, ile naprawdę kosztuje jego wdrożenie i dlaczego w małej firmie podlegającej NIS2 trudno bez takiego narzędzia obronić odpowiedź na pytanie „jak wykrywacie incydenty”.
Monitoring dostępności a wykrywanie zagrożeń
Serwer pocztowy działa, strona wisi bez przerwy, backup odpala się co noc, a Zabbix albo Uptime Kuma pokazują same zielone kropki. Tymczasem ktoś może od trzech tygodni siedzieć na koncie administratora i spokojnie przeglądać dysk sieciowy. Monitoring tego nie zauważy, bo z jego perspektywy wszystko działa. Pyta o inną rzecz: czy usługa żyje. Czy ktoś się właśnie włamuje, to pytanie do SIEM-u.
Narzędzia takie jak Zabbix z Grafaną sprawdzają, czy usługa odpowiada, czy dysk się nie zapełnia i czy certyfikat SSL nie wygaśnie za tydzień. Każda firma powinna to mieć, ale to higiena infrastruktury. Zabbix nie sprawdzi, czy ktoś zalogował się na konto administratora o 3 w nocy z adresu IP w innym kraju. Nie zauważy nowego procesu łączącego się z nieznanym adresem. Nie zestawi też pięciu nieudanych logowań na trzech różnych maszynach w ciągu minuty.
Tym zajmuje się druga warstwa: SIEM (Security Information and Event Management) oraz XDR (Extended Detection and Response). SIEM zbiera logi ze wszystkich systemów w jedno miejsce i szuka w nich wzorców ataku. XDR potrafi dodatkowo reagować, na przykład odciąć zainfekowaną maszynę od sieci. Duże firmy mają do tego zespół SOC i narzędzia klasy Splunk czy Microsoft Sentinel, kosztujące dziesiątki tysięcy złotych rocznie. Firma z dziesięcioma czy pięćdziesięcioma pracownikami takiego budżetu nie ma, a zwykle nie potrzebuje tyle mocy. Potrzebuje czegoś, co zauważy, że dzieje się coś złego.
Czym jest Wazuh
Wazuh to open-source’owy SIEM/XDR, który wyrósł z projektu OSSEC i od lat jest rozwijany jako samodzielne narzędzie, z firmą odpowiedzialną za jego utrzymanie. Architektura jest prosta: jeden centralny manager i agenci na chronionych maszynach (Windows, Linux, macOS, a urządzenia sieciowe przez syslog). Agent zbiera logi systemowe, pilnuje integralności plików, sprawdza konfigurację pod kątem dobrych praktyk i wysyła wszystko do managera. Manager koreluje dane, stosuje reguły detekcji i pokazuje wynik w jednym dashboardzie opartym na Elastic Stack (w nowszych wersjach OpenSearch).
W jednym miejscu widzisz próby logowania na wszystkich serwerach naraz, zmiany w krytycznych plikach konfiguracyjnych, instalację nowego oprogramowania, podejrzane polecenia w powłoce i alerty o znanych sygnaturach malware. Wazuh ma kilka tysięcy gotowych reguł pokrywających typowe scenariusze, więc nie startujesz z pustym systemem. Od razu rozpozna brute force na SSH albo próbę eskalacji uprawnień. Moduł zgodności dorzuca informację, gdzie konfiguracja odbiega od standardów typu CIS Benchmark.
Wazuh a wymagania NIS2
Jeśli Twoja firma podlega dyrektywie NIS2, a jak pisaliśmy wcześniej, NIS2 dotyczy też małych firm w łańcuchu dostaw sektorów kluczowych, musisz wykrywać incydenty, obsługiwać je i zgłaszać w ściśle określonych terminach: wstępne powiadomienie w 24 godziny, pełne zgłoszenie w 72 godziny. Incydentu, o którym nie wiesz, nie zgłosisz, więc bez mechanizmu, który w ogóle poinformuje, że coś się stało, tych terminów nie dotrzymasz. Dokumentacja i procedury dotyczące obsługi incydentów bez źródła danych o tym, co dzieje się w sieci, zostają na papierze.
Audytorzy i organy nadzoru coraz częściej pytają wprost, jak wykrywacie nietypową aktywność w infrastrukturze. Odpowiedź „mamy antywirusa” nie wystarcza, bo antywirus łapie znane zagrożenia na pojedynczej maszynie i nie widzi wzorców w całej sieci. SIEM taki jak Wazuh jest konkretnym, sprawdzalnym dowodem, że mechanizm detekcji istnieje. Opisujemy to z perspektywy praktyka IT, więc interpretację przepisów dla swojej firmy warto potwierdzić z prawnikiem.
Koszt: darmowa licencja, płatne wdrożenie
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy pieniędzy. Licencja Wazuha rzeczywiście kosztuje zero, ale ktoś musi postawić manager na osobnej maszynie lub VPS-ie, dobrać zasoby (przy kilkunastu agentach spokojnie wystarczy 4 GB RAM i 2 vCPU, przy większej skali trzeba przeliczyć), zainstalować agentów na serwerach i stacjach, dostroić reguły, żeby nie sypały setką fałszywych alarmów dziennie, i regularnie przeglądać wyniki. To praca inżyniera: zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu godzin przy pierwszym wdrożeniu, potem stały czas na utrzymanie.
Nawet przy uczciwym rachunku całość kosztuje ułamek komercyjnego SIEM-u. Licencja Splunk czy QRadar dla małej firmy to zwykle kilkadziesiąt tysięcy złotych rocznie, zanim ktokolwiek zacznie to obsługiwać. Wazuh dla firmy z 10-30 stanowiskami to jednorazowe wdrożenie i kilka godzin miesięcznie na przegląd alertów oraz strojenie reguł. Da się to zrobić naprawdę, nie tylko „technicznie”.
Granice Wazuha
Wazuh jest warstwą detekcji, nie kompletnym systemem bezpieczeństwa. Kilka rzeczy zostaje poza jego zasięgiem:
- Backup. Wazuh zauważy, że ktoś szyfruje pliki ransomware’em, ale ich nie odtworzy. Kopia zapasowa to osobny mechanizm, którego nic nie zastąpi.
- MFA. System zobaczy podejrzane logowanie, a uwierzytelnianie wieloskładnikowe utrudni przejęcie konta, zanim w ogóle dojdzie do alertu.
- Firewall i segmentacja sieci. Wazuh obserwuje i alarmuje, ruchu nie blokuje i sieci na strefy nie dzieli. To robota dla urządzeń brzegowych.
- Aktualizacje i podstawowa higiena. Żaden SIEM nie zastąpi łatania podatności, bo lepiej nie dać się zaatakować, niż szybko to zauważyć.
Najczęstszy błąd u klientów to traktowanie Wazuha jak panaceum i odpuszczenie reszty, bo „przecież mamy monitoring”. Dobrze działa dopiero obok backupu, MFA, firewalla i procedur reagowania.
Dalszy ciąg
W następnym wpisie przejdziemy do konkretów: instalacja managera Wazuh na świeżym serwerze i podpięcie pierwszych agentów na Windowsie i Linuksie. Instrukcja jest pisana tak, żeby Twój technik wdrożył ją w jedno popołudnie.
Jeśli wolisz oddać to w ręce kogoś, kto dopasuje reguły do Twojej infrastruktury zamiast odpalać instalator z ustawieniami domyślnymi, w Zjawa.IT wdrażamy Wazuh pod klucz razem z resztą monitoringu i procedurami pod NIS2. Wystarczy krótka wiadomość.
