NIS2 i RODO: dwa zgłoszenia jednego incydentu. Do kogo, co i w jakim czasie

Jeden zaszyfrowany serwer potrafi uruchomić dwa terminy naraz: 72 godziny na zgłoszenie naruszenia do Prezesa UODO oraz 24 godziny na wczesne ostrzeżenie do CSIRT. Pierwszy zna większość firm, bo RODO obowiązuje od lat. Drugi bywa dla MŚP nowością, a oba biegną niezależnie od siebie i dotyczą tego samego zdarzenia.

Typowy przebieg wygląda tak. Księgowa nie może zalogować się do systemu, na serwerze leżą pliki z dziwnymi rozszerzeniami, a na pulpicie wisi żądanie okupu. IT odbiera telefon o 8:15. Od tej chwili liczy się czas.

Incydent i naruszenie ochrony danych

NIS2 patrzy na całą organizację: ciągłość działania, bezpieczeństwo sieci i systemów, ewentualne zakłócenie funkcjonowania firmy. RODO zawęża pole do danych osobowych i pyta, czy doszło do naruszenia ich poufności, integralności albo dostępności.

Ransomware na serwerze to prawie zawsze incydent w rozumieniu NIS2, bo usługi przestają działać. Jeśli na dysku leżały dane osobowe pracowników, klientów albo kontrahentów, masz jednocześnie naruszenie ochrony danych w rozumieniu RODO. Jedno zdarzenie, dwie kwalifikacje prawne, dwa organy do zawiadomienia i dwa terminy.

Podobnie jest z przejętą skrzynką mailową. Dla NIS2 to incydent bezpieczeństwa, który może zdradzać głębszy problem w sieci. Dla RODO to naruszenie, bo w skrzynce siedzą adresy, numery telefonów, czasem PESEL albo dane w załącznikach. Jeżeli Twoja firma podlega NIS2, oba obowiązki obsługujesz równolegle.

Ścieżka RODO: 72 godziny do Prezesa UODO

Art. 33 RODO każe administratorowi zgłosić naruszenie organowi nadzorczemu (w Polsce to Prezes UODO) bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w terminie 72 godzin po stwierdzeniu naruszenia. Zgłoszenie można pominąć tylko wtedy, gdy jest mało prawdopodobne, aby naruszenie skutkowało ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób, których dane dotyczą.

Ważne jest słowo „stwierdzenie”. Zegar rusza w chwili, gdy Twoja firma dowiaduje się o naruszeniu, a data samego ataku nie ma tu znaczenia. Spóźnienie nie przekreśla zgłoszenia, ale musisz do niego dołączyć wyjaśnienie przyczyn opóźnienia.

Zawartość zgłoszenia

Zgodnie z art. 33 ust. 3 RODO zgłoszenie do Prezesa UODO powinno co najmniej:

  • opisywać charakter naruszenia, w tym kategorie i przybliżoną liczbę osób oraz wpisów danych, których dotyczy,
  • zawierać dane kontaktowe inspektora ochrony danych albo innego punktu kontaktowego,
  • opisywać możliwe konsekwencje naruszenia,
  • przedstawiać środki zastosowane lub proponowane w celu zaradzenia naruszeniu, w tym zminimalizowania jego negatywnych skutków.

Art. 33 ust. 5 RODO dodaje obowiązek dokumentowania. Każde naruszenie, także to, którego do UODO nie zgłosiłeś, opisujesz wewnętrznie wraz z okolicznościami, skutkami i działaniami naprawczymi.

Zawiadomienie osób, których dane dotyczą

Gdy naruszenie może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób, art. 34 RODO każe bez zbędnej zwłoki zawiadomić także je, obok zgłoszenia do urzędu. Art. 34 ust. 3 RODO przewiduje wyjątki: dane były zaszyfrowane i nieczytelne dla nieuprawnionych, administrator zastosował następnie środki eliminujące wysokie ryzyko, albo zawiadomienie wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku. W ostatnim przypadku wystarczy komunikat publiczny.

Ścieżka NIS2: CSIRT

Podmiot kluczowy albo ważny w rozumieniu dyrektywy NIS2 (wdrażanej w Polsce ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa) zgłasza poważny incydent do właściwego zespołu CSIRT. Organ jest inny, wzór inny i inny zestaw danych do podania.

Zgłoszenie przebiega etapami:

  • wczesne ostrzeżenie, zwykle w ciągu 24 godzin od wykrycia incydentu,
  • właściwe zgłoszenie z pełniejszym opisem, w ciągu 72 godzin,
  • raport końcowy, zwykle do miesiąca od zgłoszenia, z podsumowaniem przyczyn, skutków i podjętych działań.

Przy poważnym incydencie kontaktujesz się więc z CSIRT trzykrotnie, a w tym samym czasie może biec 72-godzinny termin wobec UODO. Każdy z terminów liczy się osobno, od stwierdzenia zdarzenia w danej kategorii. Wypełnienie jednego obowiązku nie zwalnia z drugiego.

Cena zignorowanego zegara

Najwięcej kłopotów przysparza brak zgłoszenia, a sam atak schodzi na dalszy plan. Pokazuje to decyzja Prezesa UODO z dnia 5 stycznia 2021 r., sygn. DKN.5131.6.2020. Uczelnia doświadczyła naruszenia ochrony danych, nie zgłosiła go Prezesowi UODO i nie zawiadomiła osób, których dane dotyczyły. Kara: 25 000 zł.

Dobry antywirus, kopie zapasowe i procedury nie wystarczą, jeśli zabraknie zgłoszenia w terminie. Samo niedotrzymanie terminu jest odrębnym naruszeniem przepisów i grozi osobną karą, bez względu na to, jak doszło do ataku.

Przygotowanie przed incydentem

Zanim cokolwiek się wydarzy, warto mieć za sobą kilka rzeczy:

  • spisaną prostą procedurę rozstrzygającą, kto w firmie decyduje, czy zdarzenie to naruszenie RODO, incydent NIS2, czy jedno i drugie,
  • kontakt do inspektora ochrony danych albo osoby odpowiedzialnej za RODO, dostępny całą dobę, a nie tylko w godzinach pracy biura,
  • dane kontaktowe właściwego CSIRT (jeśli firma podlega NIS2) oraz informację, który zespół obsługuje Twoją branżę,
  • rejestr naruszeń ochrony danych prowadzony na bieżąco, zgodnie z art. 33 ust. 5 RODO,
  • gotowy wzór zgłoszenia do UODO,
  • osobę z uprawnieniami do decyzji o zgłoszeniu, która nie musi czekać na powrót właściciela z urlopu.

Najdrożej kosztują zwykle te błędy:

  • założenie, że zgłoszenie do CSIRT załatwia temat RODO,
  • czekanie na „pełny obraz sytuacji” przed zgłoszeniem, choć można zgłosić w terminie i uzupełnić informacje później,
  • brak wewnętrznej dokumentacji zdarzenia, nawet gdy uznałeś zgłoszenie za zbędne,
  • liczenie 72 godzin od ataku, choć termin biegnie od chwili, w której firma faktycznie dowiedziała się o naruszeniu,
  • brak wyznaczonej osoby decyzyjnej, przez co zgłoszenie krąży między działem IT a zarządem.

Od czego zacząć

Najpierw ustal, czy Twoja firma podlega NIS2, czy tylko RODO, bo od tego zależy, ile zegarów będzie biło. Potem wyznacz osobę, która ocenia incydent w pierwszej godzinie, zanim emocje wezmą górę. Kontakty i wzory zgłoszeń przygotuj teraz, a nie w trakcie kryzysu. Na koniec przećwicz procedurę na spokojnie, choćby w formie symulacji, żeby jej pierwszy test nie odbył się przy prawdziwym ataku.

W Zjawa.IT układamy pod klucz procedury reagowania na incydenty i zgłoszenia do UODO oraz CSIRT, żeby w poniedziałek o 8:15 nikt nie szukał numeru telefonu. Jeśli chcesz to omówić, napisz do nas.

Tekst ma charakter informacyjny. Kwalifikację konkretnego zdarzenia i decyzję o zgłoszeniu najlepiej omówić z prawnikiem albo inspektorem ochrony danych, bo wpis nie zastępuje porady prawnej.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Przewijanie do góry