Wyciek u dostawcy, kara u Ciebie: podmiot przetwarzający i łańcuch dostaw pod RODO i NIS2

U klientów powtarza się ten sam nawyk. Dane trafiają do biura rachunkowego albo firmy hostingowej, umowa leży w segregatorze, a temat uchodzi za zamknięty, bo przecież „to już ich sprawa”. Dopiero wyciek pokazuje, jak to wygląda naprawdę. Dostawca informuje, że ktoś wszedł do bazy i wyniósł dane kilku tysięcy osób. Klienci dzwonią do Ciebie, bo znają Twoją markę. Jeśli sprawa trafi do UODO, urząd również zapyta Ciebie, choć padły cudze systemy.

W świetle RODO tak jest zawsze. Powierzenie danych zewnętrznej firmie nie zdejmuje z Ciebie roli administratora. Kto źle wybrał dostawcę albo nie sprawdził go przed podpisaniem umowy, ponosi ryzyko prawne i finansowe sam.

Administrator i procesor

Firma, która zbiera dane klientów, pracowników czy kontrahentów i decyduje, po co i jak je przetwarzać, jest administratorem danych. Dostawca IT, który w jej imieniu hostuje system, prowadzi księgowość na jej danych albo utrzymuje aplikację, jest podmiotem przetwarzającym, potocznie procesorem.

Podział brzmi technicznie, a konsekwencje ma bardzo praktyczne. Administrator wybiera, komu powierzyć dane, podpisuje umowę i musi zawczasu sprawdzić, czy dostawca w ogóle nadaje się do tej roli. Procesor odpowiada za własne naruszenia. Odpowiedzialność administratora za wybór i nadzór zostaje przy nim.

Art. 28 RODO: gwarancje po stronie dostawcy

Zgodnie z art. 28 ust. 1 RODO, jeżeli przetwarzanie ma być dokonywane w imieniu administratora, korzysta on wyłącznie z usług takich podmiotów przetwarzających, które zapewniają wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych, tak by przetwarzanie spełniało wymogi RODO i chroniło prawa osób, których dane dotyczą.

Motyw 81 RODO precyzuje, z czego te gwarancje się składają: z wiedzy fachowej dostawcy, jego wiarygodności i zasobów. Przekonanie, że dostawca „na pewno się zna”, bo działa na rynku od lat, weryfikacją w rozumieniu przepisów nie jest. Przetwarzanie musi być objęte umową powierzenia, która określa między innymi przedmiot, czas trwania, charakter i cel przetwarzania, rodzaj danych oraz obowiązki procesora. Bez takiej umowy powierzenie jest wadliwe, nawet jeśli dostawca jest świetny technicznie.

Weryfikacja dostawcy IT

Umowa powierzenia jest dokumentem, który powinien opisywać rzeczywistość sprawdzoną wcześniej. Przed podpisaniem trzeba więc ustalić kilka faktów.

Co sprawdzić przed podpisaniem

  • Jakie środki bezpieczeństwa dostawca faktycznie stosuje (szyfrowanie, kopie zapasowe, kontrola dostępu), poza deklaracjami z oferty handlowej.
  • Czy umowa daje prawo do audytu albo inspekcji u dostawcy, dzięki któremu zweryfikujesz stan faktyczny.
  • Czy dostawca korzysta z podprocesorów, czyli kolejnych firm, którym sam powierza Twoje dane, i czy masz na to wpływ albo przynajmniej wiedzę.
  • Gdzie fizycznie znajdują się dane, w jakim kraju i na jakich serwerach, bo od tego zależy, jakie przepisy i jaka jurysdykcja mają zastosowanie.
  • Jak dostawca zgłasza incydenty. Zgodnie z art. 33 ust. 2 RODO podmiot przetwarzający po stwierdzeniu naruszenia ochrony danych osobowych zgłasza je administratorowi bez zbędnej zwłoki, a administrator zgłasza dalej do Prezesa UODO. Jeśli dostawca dowie się o wycieku i milczy tydzień, termin wobec UODO nadal biegnie, o czym pisaliśmy przy okazji zgłaszania naruszeń.

Przy podpisywaniu umowy pomaga prosty zestaw kontrolny. Umowa powierzenia powinna istnieć jako osobny dokument, a RODO nie może się w niej pojawiać wyłącznie przy okazji ogólnej umowy o świadczenie usług. Powinna opisywać przedmiot, czas, charakter i cel przetwarzania oraz rodzaj danych, zgodnie z motywem 81 RODO. Prawo do audytu ma stać w umowie na piśmie, a termin zgłaszania naruszeń przez dostawcę wynika z art. 33 ust. 2 RODO i też warto go w niej określić. Do tego dochodzi wiedza o podprocesorach i o lokalizacji danych oraz sprawdzone referencje albo certyfikaty dostawcy.

Alarmy włączają się w kilku sytuacjach: dostawcę poleciła znajoma firma i nikt go nie weryfikował, nie wiadomo nic o podwykonawcach, umowa milczy o terminie zgłaszania incydentów, cena jest jedynym kryterium wyboru hostingu, a o realnych środkach bezpieczeństwa wiadomo tyle, ile zapewnia sam dostawca.

NIS2 i łańcuch dostaw

Dyrektywa NIS2 i wdrażająca ją krajowa ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wprost wymieniają bezpieczeństwo łańcucha dostaw jako element zarządzania ryzykiem. Jeśli Twoja firma podlega NIS2, obowiązek obejmuje własne systemy oraz ocenę bezpieczeństwa dostawców i usługodawców, z których korzystasz. Wyniki tej oceny uwzględniasz w umowach z nimi.

Wybór hostingu, integratora czy firmy wdrożeniowej przestaje być zwykłą decyzją zakupową opartą na cenie i terminie. Wchodzi do zarządzania ryzykiem całej organizacji i odpowiada za niego kierownictwo. RODO każe sprawdzić procesora danych osobowych, a NIS2 stosuje tę samą logikę do całego łańcucha dostawców IT, także tych, którzy danych osobowych w ogóle nie przetwarzają.

Kary za brak weryfikacji dostawcy

Prezes UODO wielokrotnie karał administratorów za brak weryfikacji podmiotu przetwarzającego. Sam wyciek nie był tu podstawą kary.

W decyzji z dnia 23 czerwca 2025 r., sygn. DKN.5130.4179.2020 (decyzja nieprawomocna), Prezes UODO nałożył karę 17 116 515 zł między innymi za nieprawidłową weryfikację podmiotu przetwarzającego przed zawarciem umowy powierzenia, brak odpowiednich środków bezpieczeństwa powierzonych danych, brak regularnego testowania skuteczności tych środków oraz brak właściwego włączania inspektora ochrony danych w te procesy.

W decyzji z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. DKN.5131.50.2021, kary nałożono zarówno na administratora, jak i na podmiot przetwarzający. Administrator odpowiadał między innymi za to, że nie zweryfikował, czy jego procesor zapewnia wystarczające gwarancje, a procesor za niewdrożenie odpowiednich środków bezpieczeństwa, co skutkowało naruszeniem poufności danych.

W decyzji z dnia 22 stycznia 2022 r., sygn. DKN.5130.2215.2020 (decyzja nieprawomocna), kara wyniosła 5 161 867 zł za niewdrożenie odpowiednich środków bezpieczeństwa, które doprowadziło do naruszenia poufności danych, oraz za brak weryfikacji podmiotu przetwarzającego.

Trzy decyzje układają się w ten sam wzorzec: płaci administrator, który wybrał źle albo nie sprawdził wcale.

Plan na najbliższe tygodnie

Zacznij od listy wszystkich dostawców IT z dostępem do danych osobowych, od hostingu po biuro rachunkowe. Przy każdym sprawdź, czy istnieje umowa powierzenia i czy ma realną treść, bo bywa, że jest tylko formalnością. Dla nowych dostawców przygotuj krótką checklistę weryfikacyjną, żeby nie oceniać każdego od zera. Jeśli firma podlega NIS2, wpisz ocenę dostawców do stałego rytmu zarządzania ryzykiem.

Rola administratora zostaje przy Tobie, więc wybór hostingu czy systemu nie powinien okazać się najsłabszym ogniwem bezpieczeństwa. W Zjawa.IT wdrażamy weryfikację dostawców i umowy powierzenia pod klucz, więc jeśli potrzebujesz pomocy, zgłoś się do nas.

Wpis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Wybór konkretnego dostawcy oraz treść umowy powierzenia warto omówić z prawnikiem lub inspektorem ochrony danych.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Przewijanie do góry