Monitoring, który wspiera zgłoszenie incydentu w 24 i 72 godziny (NIS2)

Skąd właściwie firma ma wiedzieć, że doszło do poważnego incydentu, skoro termin na zgłoszenie biegnie od chwili, gdy się o nim dowie? Pytanie wygląda na akademickie, dopóki nie zobaczy się, jak to wygląda w praktyce. Firma produkcyjna spod Poznania dowiedziała się o ataku ransomware od księgowej, która zadzwoniła, że nie może zalogować się do ERP. Był wtorek po południu. Administrator zobaczył zaszyfrowane katalogi na serwerze plików i przez trzy godziny próbował ustalić, kiedy zaczęło się szyfrowanie i które systemy są jeszcze czyste. Dopiero wieczorem ktoś przypomniał sobie, że NIS2 i ustawa o KSC każą zgłosić poważny incydent w ciągu 24 godzin. Zgłosić się jednak nie dało, bo logów sprzed ataku nikt nie zbierał.

Takie historie słyszymy najczęściej od klientów, którzy dopiero układają sobie zgodność z NIS2. Wczesne ostrzeżenie w 24 godziny i pełniejsze zgłoszenie w 72 godziny wyglądają na biurokratyczną formalność. Zmieniają się w wyścig z czasem, gdy trzeba je dotrzymać bez przygotowania.

Zakres zgłoszeń w 24 i 72 godziny

Nikt nie oczekuje elaboratu prawniczego. Wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin to krótka informacja: co się stało, czy podejrzewasz działanie transgraniczne lub przestępcze, jak poważny jest incydent. Zgłoszenie w 72 godziny jest bardziej szczegółowe i zawiera wstępną ocenę skutków, wektor ataku (jeśli go znasz) oraz wskaźniki naruszenia. Zależnie od przebiegu sprawy dochodzi jeszcze raport końcowy. Wymogi opisaliśmy w tekście o tym, jak polska ustawa o KSC wdraża unijną dyrektywę, więc paragrafów tu nie powtarzamy. Zajmiemy się czymś innym: co zrobić, żeby te terminy dało się dotrzymać.

Gdzie firmy tracą czas

Zegar w NIS2 rusza, gdy firma dowiaduje się o poważnym incydencie, a nie w chwili samego ataku. Właśnie tu małe firmy zużywają najwięcej czasu, zanim formalny odliczany termin w ogóle zacznie biec.

Bez monitoringu o incydencie informuje klient, który nie może się zalogować, pracownik zdziwiony mailem wysłanym z jego skrzynki albo bank, który zablokował podejrzany przelew. Zwykle mija wtedy kilka dni od włamania, bywa że tygodni. Atakujący działa swobodnie, a firma nie ma danych, z których dałoby się odtworzyć przebieg zdarzeń. Zgłoszenia w 24 godziny nie przygotujesz, gdy o ataku wiesz z trzytygodniowym opóźnieniem i nie masz logów z jego początku.

Drugi kłopot pojawia się nawet przy szybkim wykryciu. Zgłoszenie wymaga konkretów: który system, jaki zakres, jakie wskaźniki. Jeśli masz zrzut ekranu z żądaniem okupu i podstawowy dziennik systemowy Windows, zespół spędzi 72 godziny na rekonstrukcji, a na samo zgłoszenie zabraknie czasu.

Ścieżka od zdarzenia do zgłoszenia

Dobrze ustawiony monitoring skraca odstęp między zdarzeniem a wykryciem z dni do minut i podaje zespołowi gotowe dane. Ścieżka ma cztery ogniwa, które muszą zadziałać po kolei.

  • Zdarzenie: nietypowe logowanie, masowa zmiana rozszerzeń plików, ruch do nieznanego adresu IP, nowy proces uruchomiony z lokalizacji tymczasowej.
  • Wykrycie: system monitoringu (u nas najczęściej Wazuh) zbiera w czasie rzeczywistym logi z serwerów, stacji roboczych i urządzeń sieciowych, koreluje je z regułami i wystawia alert, zanim problem zauważy ktokolwiek gołym okiem.
  • Decyzja: konkretna osoba, znana z imienia i nazwiska, ocenia alert i rozstrzyga, czy to poważny incydent w rozumieniu NIS2, fałszywy alarm czy drobna usterka.
  • Zgłoszenie: osoba decyzyjna albo wyznaczony kontakt wysyła wczesne ostrzeżenie do właściwego CSIRT, korzystając z gotowego szablonu i danych, które monitoring już zebrał.

Gdy któreś ogniwo nie jest przygotowane, cała ścieżka staje. Najczęściej pęka wykrycie (nikt nie zbiera logów) albo decyzja (nikt nie wie, kto może powiedzieć „to poważny incydent, zgłaszamy”). Jak zbudować tę ścieżkę krok po kroku w małej firmie, opisaliśmy w tekście o procedurach obsługi incydentów bez korporacyjnego budżetu.

Minimum przed pierwszym incydentem

Poniższe punkty sprawdzamy u klientów, zanim przeprowadzimy pierwszą próbę procedury na sucho. Bez nich dane z monitoringu będą, ale nikt nie będzie wiedział, co z nimi zrobić.

  • Kontakt do właściwego CSIRT: numer, adres e-mail i link do formularza, zapisane w dokumencie dostępnym dla całego zespołu, a nie tylko w głowie administratora.
  • Szablon zgłoszenia z polami na rodzaj incydentu, dotknięte systemy, wstępną ocenę skutków i wskaźniki naruszenia. Formy nie wymyśla się w środku kryzysu.
  • Wskazana osoba decyzyjna, która ocenia powagę incydentu i ma uprawnienia do wysłania zgłoszenia, także w weekend i w czasie urlopu kogoś z zespołu.
  • Dane z Wazuh pod ręką: dashboard albo wyeksportowany raport z logami z ostatnich godzin, który można wkleić do zgłoszenia bez ręcznego odtwarzania historii.
  • Zastępstwo. Gdy jedyna osoba znająca procedurę nie odbiera telefonu, ścieżka wisi w próżni.

Zakres danych, które firma musi zebrać na potrzeby zgłoszenia, zależy od sektora i wielkości. Do odhaczenia mamy go w osobnym artykule: checklista NIS2 rozdziela to, co da się zrobić samemu, od tego, co lepiej zlecić.

Próba na sucho

Procedura leżąca w folderze zawodzi przy pierwszym prawdziwym incydencie. Zespół zna ją z grubsza, a gdy przychodzi realny alert, pół dnia schodzi na ustalanie, kto ma dostęp do konsoli Wazuh, gdzie jest numer do CSIRT i kto decyduje o zgłoszeniu.

Raz na kwartał lub pół roku zrób więc symulację. Wygeneruj testowy alert, przejdź całą ścieżkę od wykrycia po przygotowanie zgłoszenia (którego nie wysyłasz) i zmierz czas. Po pierwszym ćwiczeniu zwykle coś okazuje się nieaktualne: zmienił się kontakt do CSIRT, osoba decyzyjna odeszła z firmy, dashboard w Wazuh nie pokazuje danych potrzebnych do zgłoszenia. Taką listę lepiej dostać na sucho niż w trakcie ataku, z zegarem tykającym w tle.

Od czego zacząć

Najpierw wskaż osobę decyzyjną i jej zastępcę, bo to nic nie kosztuje i usuwa najczęstszy zator. Potem zapisz kontakt do CSIRT i przygotuj szablon zgłoszenia. Dopiero na tym tle sprawdź, czy logi z serwerów i stacji roboczych w ogóle gdzieś trafiają. Kolejny wpis pokaże od strony technicznej, gdzie postawić Wazuh na Proxmoxie, żeby zbierał dane w małej firmie bez przepłacania za infrastrukturę, której nikt nie wykorzysta. Zakres obowiązków w Twojej firmie ustal z prawnikiem, my odpowiadamy za stronę techniczną.

W Zjawa.IT stawiamy taki monitoring pod klucz: instalacja Wazuh, alerty dopasowane do realnych zagrożeń, procedura zgłoszeniowa przygotowana z Twoim zespołem i pierwsza próba na sucho. Jeśli chcesz to zacząć, odezwij się.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Przewijanie do góry