Audytor pyta, jakie środki techniczne i organizacyjne zapewniają bezpieczeństwo danych, i w wielu firmach zapada cisza. Ktoś rzuca „mamy antywirusa”, ktoś dodaje „hasła zmieniamy co jakiś czas” i rozmowa się kończy. RODO oczekuje czegoś szerszego niż jedno narzędzie: całego układu kontroli, który da się opisać, pokazać i udowodnić.
Art. 32 RODO
Art. 32 ust. 1 RODO nakazuje administratorowi i podmiotowi przetwarzającemu wdrożyć środki techniczne i organizacyjne zapewniające stopień bezpieczeństwa odpowiadający ryzyku. Przepis każe uwzględnić stan wiedzy technicznej, koszt wdrożenia oraz charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania. Art. 32 ust. 2 RODO doprecyzowuje, że przy ocenie odpowiedniości środków bierze się pod uwagę ryzyko przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty, modyfikacji, nieuprawnionego ujawnienia lub dostępu do danych.
Przepis wylicza cztery kategorie środków, litery a-d. Lista zakupów w rodzaju „kup firewall” w nim nie występuje. Przepis daje szkielet zarządzania ryzykiem, który wypełniasz narzędziami i procedurami pasującymi do Twojej firmy. Przejdźmy przez każdą literę.
Lit. a: pseudonimizacja i szyfrowanie danych osobowych
Art. 32 ust. 1 lit. a RODO podaje pseudonimizację i szyfrowanie jako przykładowe środki. W MŚP sprowadza się to do szyfrowania dysków w laptopach i stacjach roboczych (zgubiony sprzęt nie kończy się wtedy wyciekiem), szyfrowania kopii zapasowych, zwłaszcza tych trzymanych poza siedzibą, oraz szyfrowanych połączeń do poczty i systemów firmowych. Dochodzi pseudonimizacja w środowiskach testowych i analitycznych, żeby programiści nie pracowali na prawdziwych danych klientów.
Lit. b: ciągła poufność, integralność, dostępność i odporność systemów
Ta część przepisu jest najpojemniejsza i dotyczy codziennej zdolności systemu do bezpiecznego działania, a jednorazowe wdrożenie niewiele tu daje. Składają się na nią cztery obszary:
- kontrola dostępu oparta na rolach, czyli każdy pracownik widzi dane potrzebne mu do pracy,
- uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) do poczty, VPN i paneli administracyjnych,
- segmentacja sieci, żeby awaria jednego urządzenia nie otwierała dostępu do całej infrastruktury,
- monitoring i logowanie zdarzeń, dzięki którym wiadomo, kto i kiedy się logował oraz co zmieniał.
Lit. c: szybkie przywrócenie dostępności po incydencie
Art. 32 ust. 1 lit. c RODO mówi wprost o zdolności do szybkiego przywrócenia dostępności danych i dostępu do nich po incydencie fizycznym lub technicznym. U Ciebie oznacza to kopie zapasowe w modelu 3-2-1 (trzy kopie, dwa różne nośniki, jedna poza siedzibą), regularne testy odtwarzania, które sprawdzają coś więcej niż komunikat „backup się zrobił”, oraz spisany plan ciągłości działania mówiący, kto co robi w pierwszych godzinach po awarii.
Lit. d: regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności środków
Tę literę firmy pomijają najczęściej, a w decyzjach UODO pojawia się najczęściej. Obejmuje okresowe skany podatności infrastruktury i aplikacji, bieżące aktualizacje systemów i oprogramowania (patch management), regularne przeglądy uprawnień i kont użytkowników oraz testy bezpieczeństwa, choćby podstawowe testy penetracyjne albo socjotechniczne.
NIS2 obok RODO
Dyrektywa NIS2 (UE) 2022/2555, wdrażana w Polsce ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, wymaga od podmiotów objętych jej zakresem środków zarządzania ryzykiem adekwatnych do zagrożeń. Katalog obejmuje między innymi politykę analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów, obsługę incydentów, ciągłość działania i kopie zapasowe, bezpieczeństwo łańcucha dostaw, higienę cybernetyczną i szkolenia pracowników, kontrolę dostępu z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym oraz kryptografię.
Połóż tę listę obok rozbicia art. 32 RODO, a znajdziesz te same elementy: szyfrowanie, MFA, kopie zapasowe, testy, procedury reakcji na incydent. Oba reżimy opisują to samo, dojrzałe zarządzanie bezpieczeństwem informacji, z dwóch stron: ochrony danych osobowych i odporności usług cyfrowych. Jedno spójne wdrożenie spełnia więc wymagania obu przepisów, bez budowania dwóch równoległych systemów.
Czego UODO szuka w kontrolach
Decyzje Prezesa UODO układają się we wzorzec. Karana bywa firma, która nie potrafi wykazać zdolności z lit. b, c i d, a sam fakt incydentu schodzi na drugi plan.
- Decyzja Prezesa UODO z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. DKN.5131.34.2022: kara 50 000 zł za niezastosowanie odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych, w szczególności brak zdolności do ciągłego zapewnienia poufności, integralności, dostępności i odporności systemów oraz brak zdolności do szybkiego przywrócenia dostępności danych po incydencie.
- Decyzja Prezesa UODO z dnia 16 maja 2023 r., sygn. DKN.5131.56.2022: kara 30 000 zł oraz nakaz dostosowania, między innymi za brak wdrożenia środków zapewniających regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności zabezpieczeń.
- Decyzja Prezesa UODO z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. DKN.5131.30.2022 (decyzja nieprawomocna): kara 15 000 zł między innymi za brak regularnego testowania skuteczności zabezpieczeń w zakresie podatności, błędów i aktualizacji systemów oraz brak weryfikacji podmiotu przetwarzającego.
Wszystkie trzy sprawy opierają się na art. 32 ust. 1 lit. b, c i d RODO. Incydent może się zdarzyć każdemu. Regulator sprawdza, czy firma ma system: kontrolę dostępu, kopie z testami odtwarzania i regularne testowanie zabezpieczeń.
Samoocena
Przejrzyj własną firmę pod kątem kilku pytań. Czy dyski w laptopach i backupy są szyfrowane? Czy poczta, VPN i panele administracyjne mają włączone MFA? Czy kopie działają w modelu 3-2-1, a odtwarzanie jest testowane cyklicznie, bez czekania na realną awarię? Czy systemy i aplikacje mają aktualne łatki, a uprawnienia są przeglądane i byli pracownicy stracili dostęp? Czy istnieje choćby krótki plan działania na wypadek awarii lub incydentu?
Sygnały ostrzegawcze są równie konkretne. Nikt nie pamięta, kiedy ostatnio testowano odtwarzanie z backupu. Konta administracyjne mają wspólne hasło albo hasło bez MFA. Aktualizacje czekają na instalację od miesięcy. Środki bezpieczeństwa istnieją „w głowie” administratora IT i nie mają żadnej dokumentacji.
Od czego zacząć
Zestaw cztery litery art. 32 ust. 1 RODO z listą środków wdrożonych u Ciebie i zaznacz luki. Sprawdź, czy backup faktycznie się odtwarza, bo sama kontrola, że się wykonuje, mówi niewiele. MFA włącz tam, gdzie go brakuje, zaczynając od poczty i VPN. Zaplanuj cykliczne skany podatności i przeglądy uprawnień, żeby lit. d nie została martwym punktem, a plan ciągłości działania spisz choćby na dwóch stronach, by nie improwizować w chwili awarii.
W Zjawa.IT wdrażamy środki z art. 32 RODO pod klucz: audyt stanu obecnego, szyfrowanie, MFA, kopie zapasowe z testami odtwarzania i harmonogram regularnych testów, zgodny także z wymaganiami NIS2. Jeśli chcesz zobaczyć, jak to wygląda u Ciebie, odezwij się.
Przedstawiony zarys ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Czy środki są adekwatne w konkretnej firmie, rozstrzyga jej indywidualne ryzyko.
